وصاياي امام صادق عليه السلام، هنگام شهادت

امام در لحظه مرگ وصايايي چندي مي‌نمايد که برخي در امر امامت، برخي در زمينه مسائل خانوادگي و بخشي در مورد عامه است.

- به فرزندان خود فرمود: فَلا تَمُوتُنَّ اِلاُّ وَ اَنتُم مُسلِموُن؛ بکوشيد که جز مسلمان نمي‌ريد .

- به کسان و خويشان فرمود: اِنَّ شَفاعَتَنَا لاتَنالُ مَستَخِفّاَ بِالصَّلاةِ؛ شفاعت ما به کسي که نماز را کوچک بشمارد نمي‌رسد .

- به خانواده خود وصيت فرمود که پس از مرگش تا چند سال در موسم حج در منا براي ايشان مراسم عزاداري بر پا کنند.

- دستور دادند براي خويشان و کسان هديه‌اي بفرستند، حتي هفتاد دينار براي حسن افطس از خويشان ايشان. حسن افطس همان کسي است که با خنجر به امام حمله کرده بود و مي‌فرمود مي‌خواهد آيه قرآن را در مورد صله رحم اجرا کند.

- درباره امام پس از خود، امام کاظم عليه السلام را براي چندمين بار منصوب کرد که ايشان در آن هنگام بر اساس سندي بيست سال داشتند.

- بخشي از سفارش‌هاي ايشان درباره غسل و کفن و قبر خود بود که احکام اسلامي در اين زمينه وجود دارد.

- و بالاخره بخشي از وصيت راجع به مردم بود که روؤس آن دعوت به وقار و آرامش، حفظ زبان، پرهيز از دروغ و تهمت و دشمني، دوري از تجاوزکار، پرهيز از حسادت و ترک معاصي و ... بود. (1)

لحظه مرگ

امام صادق عليه السلام در آخرين لحظات حيات که مرگ را نزديک ديدند، دستور دادند که تمام خانواده و خويشان نزديکش بر سر بالينش جمع گردند و پس از آن که همه آنان در کنار امام حاضر شدند، چشم بگشود و به صورت يکايک آنها نظر افکند و فرمود: «انّ شِفاعتنا لاتنال مستخفاٌ بالصلوة.»

اين وصيت امام، دليل آن است که در آئين اسلام، نماز جايگاهي مهم دارد، طوري که امام در آخرين لحظه‌هاي زندگي از ميان هزاران مسئله فقط نماز را سفارش مي‌کند و اين نيست جز براي اين که امام صادق عليه السلام هادي امت و پاسدار دين است و نماز از اين ديدگاه از اهميت فراواني برخوردار مي‌باشد.

به نظر من راز اين که امام خويشاوندان نزديکش را به نماز سفارش مي‌کنند، آن است که مردم از آنان انتظار ارشاد و راهنمائي دارند، پس تبليغ و توصيه اين فريضه از زبان آنان مؤثرتر است. نکته دوم آن که نزديکان امام و منسويان عترت نپندارند که به علت قرابت و داشتن نسبت با پيامبر از شفاعت او و اوصياي گرامي‌اش بهره‌مند خواهند بود، اگرچه در عمل به برخي از احکام سهل انگار باشند.

امام صادق عليه السلام بدين وسيله خواستند بيان کنند که خويشاوندي با پيامبر صلي الله عليه و آله اگر توأم با انجام فرائض و تکاليف ديني نباشد، سودي به آنان نخواهد داشت، بلکه اين نسبت مسؤوليت ايشان را سنگين‌تر خواهد ساخت.ام‌حميده مادر امام موسي کاظم و همسر امام صادق عليهماالسلام از اين حال امام در شگفت بوده که چگونه امام به هنگام وفات نيز از اين فريضه بزرگ غفلت نداشته است و هرگاه اين حال امام را به ياد مي‌آورده مي‌گريسته است.از کارهاي عجيب امام در ساعت رحلتش آن که دستور دادند براي تمام خويشاوندان نزديکش صله و تحفه‌اي فرستاده شود و حتي براي حسن افطس مبلغ هفتاد دينار فرستاد.

سالمه کنيز و خدمتکار آن حضرت پرسيد: «چگونه به مردي که با دشنه و خنجر به شما حمله آورده و قصد قتل شما را داشته است، چنين مبلغي را عطا مي‌فرمائيد؟»

امام در پاسخ فرمود: «مي‌خواهي مشمول اين آيه قرآن نباشم که فرمود: «وَالَّذينَ يَصِلُونَ ما اَمُرَاللهُ بِهِ يُوصَلَ وَ يَخَشونَ رَبَّهُم وَ يَخافُونَ سُوءِ الحِسابِ»؛ و آنان که فرمان خدا را در مورد صله رحم و دلجوئي از خويشاوندان اجرا مي‌کنند و از خدايشان مي‌ترسند و از محاسبه بدفرجام بيمناکند.

اي سالمه! خداوند بهشت را بيافريد و بوي آن را بسيار خوش و مطبوع گردانيد که از فاصله‌اي به مسافت دو هزار ساله به مشام مي‌رسد، ليکن عاق و کسي که قطع رحم کرده بوي آن را احساس نمي‌کند و درنمي‌يابد.

اين وصيت امام نيز بيانگر اهميت صله رحم است و رفتار خود امام هم اينگونه بوده که با ارحامش پيوند داشته و حتي با آنان که با او بريده و به قصد کشتنش به طرف او حمله کرده بودند به طريق نيکو رفتار کرد و مبلغي صله فرستاد، و به راستي که اين، خلق و خوي انبياء و اولياء است. (2)

پي‌نوشت‌ها:

1- به نقل از کتاب صفحاتي از زندگاني امام صادق عليه السلام.

2- به نقل از کتاب احياگر تشيع.